Krulstaart award 2026

Niet voor niets vindt de uitreiking van de prijs plaats in de chic uitgevoerde foodmarkt van Jumbo in Veghel. Het concern benaderde drie jaar geleden leverancier Van Loon met de vraag welke regelgeving op het gebied van dierenwelzijn eraan zit te komen, waar Jumbo nu al mee aan de slag kan. En dat is niet voor de bühne, want de supermarkt betaalt de varkenshouder 10 euro extra voor elke krulstaart in het slachthuis.

Emmertje factoren

Van Loon Group is samen met Jumbo en vijf VOB-varkenshouders (Varken op z’n Best) gaan deelnemen aan ‘The First Mover’-project, om gericht toe te werken naar het stoppen met couperen. Om bijtschade te voorkomen, werd per bedrijf een integrale risicoanalyse gemaakt. Van der Wagt begeleidde de bedrijven bij deze analyses en droeg de mogelijke oplossingen aan. „Zie het als een emmertje met risicofactoren op je bedrijf. Daar mag je er best een paar van hebben, zolang het er maar niet te veel worden, want dan loopt je emmer over. Dus na de meting ga je zoeken of je een aantal van die risico’s kunt weghalen of verlagen.” Die factoren zitten in voeding, omgeving, klimaat, huisvesting en hokverrijking.

Een van de belangrijkste factoren om staartbijten te voorkomen, is volgens Van der Wagt de hokverrijking. Zelfs in de kraamhokken, waar vaak wel een touw of juten zak hangt voor de zeug, maar er voor de biggen nog niets is. Ze noemt het een misverstand dat de kritieke periode voor staartbijten pas na de gespeende biggenfase is. „We hebben biggen vastgepakt in de kraamstal en daar al verwondingen gezien die duiden op bijtgedrag. Biggen die asociaal gedrag aanleren in de kraamstal, blijven dat gedrag ook op latere leeftijd vertonen.”

Een andere factor is competitie aan de voerbak. Het aantal eetplaatsen, maar ook de vraag of je eten of water gescheiden hebt, vertelt Van der Wagt. „Klimaat blijft een aandachtspunt, je wilt geen tocht.” De varkenshouders in het project experimenteerden ook met voeding. Dierlijke eiwitten in het voer gaf goede resultaten. „Varkens raken van dierlijke proteïnen verzadigder, verzadigde varkens zijn rustiger.”

Geen quick fix

Het ligt voor de hand om te zoeken naar een quick fix, maar die is er niet, vertelt Van der Wagt. Op basis van hun risicoanalyse troffen de bedrijven verschillende maatregelen. Opvallend was wel het effect van preventief onderhoud. Een ondergeschoven kindje, vindt de dierenwelzijnsspecialist, want er valt volgens haar veel te winnen. „Wacht niet tot je drink- of brijvoernippels kapot zijn, maar vervang periodiek al je nippels preventief. Het risico op storingen neemt enorm af, en je voorkomt dat straks je voerbakken niet vol staan. Een storing in een brijvoermachine veroorzaakt bijtgedrag.”

En zelfs met alle randvoorwaarden op orde blijft de boer zelf het belangrijkste element. Van der Wagt zag boeren die op papier veel risicofactoren hadden, maar toch direct aan de slag gingen en meteen succesvol waren. Hoe ze dat verklaart? „Het vakmanschap van de boer.”

Bij succes hoort ook gedrag herkennen en op tijd ingrijpen

„Een boer die kan zien wanneer een varken ongemak ervaart. Die kijkt of de varkens er rustig bij liggen, zijn ze verzadigd, hoe gedragen ze zich? Wat valt op? Daar heb je tijd voor nodig en je moet het leren. Dus er zijn allerlei factoren te bedenken, maar bij succes hoort ook gedrag herkennen en op tijd ingrijpen.” Van der Wagt onderscheidt varkens die obsessief bijten en waar eigenlijk geen oplossing voor is, behalve afzonderen en zo snel mogelijk naar de slachterij afvoeren. Maar bijtgedrag uit verveling kun je voorkomen met extra hokverrijking.

Resultaten positief

Cijfers over het percentage varkens dat met onbeschadigde krulstaarten de slachterij bereikt, heeft Van der Wagt nog niet. Die volgen pas als het onderzoek in juni helemaal is afgerond. Dat de resultaten positief zijn, kan ze al wel zeggen. Twee van de vijf boeren zijn al volledig overgestapt op ongecoupeerde staarten. De overige drie werken daarnaartoe.

Een knelpunt is nog de transportwaardigheid van varkens met beschadigde krulstaarten. Finland en Noorwegen accepteren al kleine schade aan de staart, maar Nederland is rigide. „Het is dealen met de NVWA”, zegt Van der Wagt. „Je wilt geen discussie in de slachterij of met de varkenshouder. Hoe jammer het ook is en hoeveel tijd de boer erin heeft gestopt: je moet je houden aan het beleid. En als het niet mag, doe het dan niet.”

Ze denkt dat de transportwaardigheid van varkens het grootste probleem is om varkenshouders mee te krijgen. Zo zijn er volgens haar boeren die verwachten dat het verbod op couperen geschrapt zal worden, omdat het onhaalbaar is. Zelf gelooft ze daar niet in omdat ‘The First Mover’ aantoont dat het wél kan. „Maar ik voorzie wel problemen voor varkenshouders die niet Beter Leven-waardig zijn en die met hokverrijking nog grote stappen moeten maken.”

‘Volg Jumbo’

Van der Wagt heeft nog niet bedacht waar ze de award gaat neerzetten. De vraag is wel aanleiding om nog eens te benadrukken dat het niet alleen haar prijs is. Ze prijst Jumbo voor hun rol als financier en aanjager. Wat haar betreft verdient hun voorbeeld navolging. „Ik zou andere retailers willen oproepen: volg Jumbo. Jumbo neemt het voortouw.”

Ze hoopt dat het voor boeren duidelijk wordt dat niet couperen een opdracht is voor de hele sector en keten. „Ik wil graag laten zien wat er mogelijk is als je als dit als keten oppakt, zoals wij hebben gedaan vanuit Van Loon Group en binnen VOB. De varkenshouder mag er niet alleen voor staan.”

Tekst: Bart van de Laak
Beeld: Reinout Burgers
Bron: ‘Transportwaardigheid grootste probleem voor varkenshouders in krulstaartstraject’ | Pigbusiness.nl - Nieuws voor varkenshouders